به گزارش افق امروز: به نقل از خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ استاد سیدمجتبی نورمفیدی رئیس پژوهشگاه فقه معاصر، با حضور در خبرگزاری ابنا موضوع فقه سیاسی در مرزبندی میان آزادی بیان و نقد مشروع، با براندازی و اقدام علیه امنیت عمومی در حکومت امام علی(ع) را مورد تحلیل و بررسی قرار داد.
استاد نورمفیدی در تبیین یکی از اساسیترین پرسشهای حوزه فقه سیاسی یعنی نسبت میان آزادی بیان و مرز مشروعیت نقد با اقدام علیه امنیت عمومی گفت: این موضوع از گذشتههای دور مطرح بوده و تا امروز نیز یکی از معیارهای سنجش مشروعیت حکومتها در جهان، بهویژه در دوران جدید به شمار میآید.
ماهیت پرسش و اهمیت آن در فقه سیاسی
سید مجتبی نورمفیدی در ابتدای سخنان خود درباره اهمیت موضوع بحث گفت: حاکم و حاکمیت همواره با مخالفان روبهرو بودهاند و پرسش اصلی این است که در برابر مخالفان چه باید کرد؟ در مکتب اهلبیت(ع)، که حکومت مبتنی بر تعالیم آنان است، این پرسش جایگاه ویژهای دارد. برای پاسخ، باید به منابع اصلی، از جمله سیرهی امیرالمؤمنین علی(ع)، مراجعه کرد. سیرهی آن حضرت نه تنها یک گزارش تاریخی، بلکه یک نظریهٔ سیاسی راهگشا است بهویژه در نظامهایی که خود را لیبرال دموکراسی مینامند.
رئیس پژوهشگاه فقه معاصر گفت: امیرالمؤمنین(ع) در دوران حکومت خویش با طیفهای مختلفی از مخالفان روبهرو شد و نوع مواجهه ایشان با هر دسته متفاوت بود؛ از تحمل و مدارا تا برخورد قاطع. این تفاوت رویهها متناسب با ماهیت مخالفتها شکل گرفت و بیانگر اصول عدالت، حفظ نظام و کرامت انسانی در عمل بود.
.
مقصد اصلی حکومت امیرالمؤمنین(ع)، هدایت انسانهاست/ مرز میان آزادی بیان با اقدام علیه امنیت عمومی
.
دستهبندی مخالفان در حکومت امیرالمؤمنین
نورمفیدی، مخالفان زمان حکومت امیرالمومنین علی(ع) را در سه سطح اصلی دسته بندی کرد:
– مخالفان فکری: کسانی که در عرصهی عقیده و باور با حضرت اختلاف داشتند ولی اقدام سیاسی یا امنیتی نکردند. برخورد امام با این گروه مبتنی بر تحمل، گفتوگو و اقناع بود.
– معترضان سیاسی: کسانی که به برخی تصمیمات سیاسی یا مدیریتی امام انتقاد داشتند؛ مواجهه با آنان بر پایهی منطق، مدارا و تبیین بود.
– معارضان امنیتی و براندازان: گروههایی که با اقدام عملی و حتی نظامی امنیت عمومی را به خطر انداختند. امام با این دسته برخورد قاطع و بدون اغماض داشت.
استاد نور مفیدی در ادامه با بیان یک نمونه تاریخی به تشریح این موارد پرداخت و گفت: نمونهی روشن این سه مرحله، رفتار امام با خوارج است که از مخالفت فکری آغاز شد و در نهایت به قیام مسلحانه و رویارویی نظامی در نهروان انجامید. امیرالمؤمنین(ع) تا آخرین لحظه برای جداسازی بدنهی فریبخورده از رهبران افراطی آنان تلاش کرد و تنها هنگامی که امنیت عمومی در خطر افتاد، اقدام نظامی نمود.
اصول حاکم بر رفتار سیاسی امیرالمؤمنین(ع)
این استاد حوزه علمیه، رفتار و مدیریت مخالفان توسط امام علی(ع) را مبتنی بر چند اصل بنیادین برشمرد:
– اصل عدالت: این اصل جوهرهی حکومت علوی است؛ امام در هیچ شرایطی از عدالت عدول نکرد.
– حفظ نظام اسلامی: امنیت، آرامش و رفاه جامعه از ارکان نظام سیاسی است و امام برای صیانت از آن، در مواقع ضروری ورود قاطع داشت.
– رعایت مصلحت عمومی: مصلحت اسلام و مسلمین بر مصالح شخصی مقدم است و امام همیشه بر اساس مصلحت عامه تصمیم میگرفت.
– کرامت انسانی: حتی در برابر مخالفان و دشمنان نیز کرامت انسان حفظ میشد؛ امام هرگز از دایرهی اخلاق و انصاف خارج نشد.
رئیس موسسه دارالمعرفه تاکید کرد: این اصول در کنار جامعیت شخصیت امیرالمؤمنین(ع)، که تجلی اسماء الهی است، الگویی از حکمرانی مبتنی بر عدالت، عقلانیت و معنویت ارائه میدهد.
مدیریت مخالفان؛ از مدارا تا مقابله قاطع
استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ادامه مطرح کرد: سیرهی امام علی(ع) ساده و تکبعدی نبود؛ برخوردها چندمرحلهای و چندوجهی بودند. از مدارا، گفتوگو و ارشاد تا رویارویی نظامی، هر مرحله جایگاه خاص خود را داشت.
نورمفیدی تأکید کرد: که نباید تنها بر یکی از این جوانب تمرکز کرد؛ بلکه باید مجموعهی رفتارها را در پیوند با هدف نهایی یعنی هدایت انسانها به سوی سعادت در نظر گرفت.
.
مقصد اصلی حکومت امیرالمؤمنین(ع)، هدایت انسانهاست/ مرز میان آزادی بیان با اقدام علیه امنیت عمومی
تأملی بر مفهوم امنیت در جهان امروز
استاد نورمفیدی در ادامه، با اشاره به تحولات دنیای معاصر، مفهوم «اقدام علیه امنیت عمومی» را گستردهتر از گذشته تفسیر کرد و گفت: امروزه جنگها تنها نظامی نیستند؛ بلکه شامل جنگهای شناختی، سایبری و رسانهای نیز میشوند. فعالیت گروههایی که با هدایت سرویسهای اطلاعاتی دشمن به ایجاد اختلال در زیرساختهای اقتصادی، فرهنگی یا فضای مجازی میپردازند، مصداقی از اقدام علیه امنیت عمومی است.
وی هشدار داد: تعریف دقیق و غیرسلیقهای از امنیت ملی لازم است تا از برخوردهای افراطی یا تفریطی جلوگیری شود. همانگونه که امیرالمؤمنین(ع) میان فریبخوردگان و طراحان اصلی فتنه تفاوت میگذاشت، امروز نیز باید با منطق و اقناع بدنهی ناآگاه را از جریانهای سازمانیافتهٔ دشمن جدا کرد.
مقصد اصلی حکومت امیرالمؤمنین(ع) هدایت انسانها
سید مجتبی نورمفیدی در پایان گفت: مقصد اصلی حکومت امیرالمؤمنین (ع) هدایت انسانها به سوی سعادت و قرب الهی بود و تمامی رفتارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایشان در این چارچوب معنا پیدا میکند.
وی تاکید کرد: مدیریت مخالفان در حکومت اسلامی نیز باید بر همان اصول عدالت، حفظ نظام، رعایت مصلحت عمومی و حفظ کرامت انسانها استوار باشد.
نورمفیدی در پایان گفت: امروزه که شکلهای جدیدی از تهدید و مخالفت ظاهر شده است، این الگو میتواند راهنمایی عملی برای نظامهای دینی و اخلاقمحور در مدیریت تعارضات و حفظ امنیت و کرامت انسانی باشد.
شایان ذکر است این استاد حوزه علمیه در ابتدای نشست، ضمن بازدید از خبرگزاری ابنا در جریان فعالیتهای این خبرگزاری قرار گرفت و از عوامل این مجموعه برای خدمت به مکتب اهلبیت(ع) تقدیر کرد.