به گزارش افق امروز
به نقل از گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم جمهوری آذربایجان در نظر دارد توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را نه تنها برای تأمین نیازهای بازار داخلی، بلکه با هدف صادرات کلان نیروی برق مورد استفاده قرار دهد.
این استراتژی راهبردی، یکی از محورهای اصلی دومین مجمع بین‌المللی سرمایهگذاری جمهوری آذربایجان بود که در روزهای ۲۵ و ۲۶ سپتامبر در شهر باکو برگزار گردید.
الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان در پیامی به شرکت‌کنندگان این مجمع اقتصادی خاطرنشان کرد که چشم‌انداز باکو در حوزه انرژی، از چارچوب تأمین سنتی هیدروکربن‌ها فراتر رفته و توسعه «کریدورهای انرژی سبز» را در بر می‌گیرد.
به گفته وی، اجرای چنین پروژه‌های زیربنایی باید به ادغام منابع انرژی تجدیدپذیر در بازارهای منطقه‌ای کمک کرده و پیوندهای استراتژیک میان جمهوری آذربایجان، قفقاز جنوبی، آسیای مرکزی و قاره اروپا را تقویت کند.
این ساختار از ترکیب چندین پروژه مجزا شکل می‌گیرد. در گام نخست، قرار است شبکه‌های برق قزاقستان و ازبکستان از طریق کابل‌های زیردریایی در بستر دریای خزر به جمهوری آذربایجان متصل شوند. در گام بعدی، این طرح انتقال گسترده برق از مسیر گرجستان و بستر دریای سیاه به سوی بازارهای تشنه اروپا را پیش‌بینی کرده است.
در مقطع کنونی، شبکه‌ای از اتصالات انرژی در میان است که می‌تواند یک مسیر ترانزیتی یکپارچه میان آسیای مرکزی و اروپا ایجاد کند؛ مسیری که باکو در آن نقش هاب مرکزی میان بخش‌های خزر و دریای سیاه را ایفا خواهد کرد.
پیوند آسیای مرکزی به مسیر نوین انرژی سبز
هسته اصلی بخش شرقی این کریدور، معاهده شراکت راهبردی در زمینه توسعه و انتقال انرژی سبز است که رهبران جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ازبکستان در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۴ و در حاشیه اجلاس اقلیمی «کاپ-۲۹» در باکو به امضا رساندند. برای تحقق عملیاتی این ابرپروژه، اپراتورهای شبکه سه کشور شامل «آذرانرژی»، شرکت «کیگوک» قزاقستان و شبکه‌های ملی برق ازبکستان، یک شرکت مشترک تحت عنوان «اتحادیه کریدور سبز» تأسیس کردند.
مرحله بعدی، آماده‌سازی و تدوین مطالعات امکان‌سنجی فنی و اقتصادی بود که با حمایت مالی نهادهایی نظیر «بانک توسعه آسیایی» و «بانک سرمایهگذاری زیربنایی آسیا» در حال اجراست و کنسرسیومی از شرکت‌های ایتالیایی، ترکیه‌ای و انگلیسی وظیفه مشاوره را بر عهده دارند. در مارس ۲۰۲۶، نخستین نشست کارشناسی برای تدوین این طرح توجیهی در باکو برگزار شد و برنامه‌ریزی‌ها حاکی از آن است که این مطالعات تا ماه مه ۲۰۲۷ نهایی شود.
در همین راستا، آستانه و تاشکند به موازات این طرح در حال افزایش پرشتاب ظرفیت‌های تولید برق داخلی خود هستند. قزاقستان در نظر دارد ظرفیت شبکه انرژی خود را تا سال ۲۰۳۰ به رقم ۲۶ گیگاوات برساند که ۳۰ تا ۳۵ درصد آن باید از منابع تجدیدپذیر تأمین شود. ازبکستان نیز برنامه‌های توسعه‌ای مشابهی برای ایجاد ظرفیت‌های مازاد تا سال ۲۰۳۰ دارد تا برق تولیدی را به شبکه منطقه‌ای و بازارهای اروپایی صادر کند.
باکو؛ حلقه اتصال دو شاهراه استراتژیک
در این معماری پیچیده انرژی، جمهوری آذربایجان صرفاً یک بازیگر ترانزیتی نیست. دولت باکو هم‌زمان در حال توسعه پرشتاب نیروگاه‌های خورشیدی و بادی خود است. ارزیابی‌های تخصصی نشان می‌دهد که پتانسیل فنی انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور در خشکی حدود ۱۳۵ گیگاوات و در بخش خزر بالغ بر ۱۵۷ گیگاوات برآورد می‌شود.
در حال حاضر، پروژه‌های خورشیدی و بادی با ظرفیت کل حدود ۸ گیگاوات در دست اجراست که طبق چشم‌انداز وزارت انرژی باکو، تا سال ۲۰۳۲ عملیاتی خواهند شد. از جمله مهم‌ترین این پروژه‌ها، تأسیسات شرکت اماراتی «مصدر» است که شامل نیروگاه‌های خورشیدی ۴۴۵ مگاواتی در بیله‌‌سوار و ۳۱۵ مگاواتی در نفت‌چاله و همچنین پارک بادی ۲۴۰ مگاواتی در مناطق آبشرون و قره‌‌داغ می‌شود.
همچنین در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، نیروگاه خورشیدی ۱۰۰ مگاواتی گبوستان به بهره‌برداری رسید. تولید این نیروگاه موجب صرفه‌جویی ۴۵ میلیون متر مکعبی در مصرف گاز طبیعی در هر سال خواهد شد. زیرساخت‌های شبکه ملی برق جمهوری آذربایجان نیز در حال توسعه است تا پایان سال ۲۰۲۷ بالغ بر ۲ گیگاوات نیروی برق خورشیدی و بادی به شبکه متصل شود. بدین ترتیب، برق وارداتی آسیای مرکزی با تولیدات سبز باکو ترکیب شده و صادر می‌شود.
پیشروی کریدور دریای سیاه به سمت فاز اجرایی
بخش غربی این مسیر در مراحل پیشرفته‌تری قرار دارد. در ۱۷ دسامبر ۲۰۲۲، دولت‌های جمهوری آذربایجان، گرجستان، رومانی و مجارستان معاهده شراکت راهبردی در حوزه انتقال انرژی سبز را در بخارست امضا کردند و شرکت «جی‌ئی‌سی‌او» (GECO Power Company) برای پروژه تأسیس شد.
این کریدور قرار است سیستم‌های انرژی جمهوری آذربایجان و گرجستان را از طریق کابل‌کشی زیردریایی در بستر دریای سیاه به رومانی و شبکه یکپارچه برق اروپا متصل کند.
در جولای ۲۰۲۶، مطالعات امکان‌سنجی این کریدور به اتمام رسید و اکنون نقشه راه برای تصمیم نهایی سرمایهگذاری در حال تدوین است. ظرفیت انتقال در این کریدور ۳.۹ گیگاوات در نظر گرفته شده که در سه فاز اجرایی می‌شود. دو فاز نخست این کریدور به سبد طرح ده‌ساله توسعه شبکه برق اروپا راه یافته‌اند.
همگرایی پروژه‌ها برای خلق شاهراه واحد انرژی
اگرچه در مقطع کنونی مسیرهای ترانزیتی خزر و دریای سیاه پروژه‌هایی مجزا محسوب می‌شوند، اما به تدریج یک طرح جامع در حال شکل‌گیری است. در سپتامبر گذشته، باکو و تاشکند نقشه راه رسمی همکاری‌های انرژی را به امضا رساندند و تأکید شد که این اتصالات می‌تواند کاتالیزوری برای شکل‌گیری مسیر فراگیر انرژی از قلب آسیای مرکزی تا اروپا باشد.
این موضوع در مجمع سرمایهگذاری باکو نیز بررسی شد؛ جایی که کارشناسان چالش‌ها و فرصت‌های ادغام بازارهای منطقه‌ای برق، شرایط جذب سرمایهگذاری و فناوری‌های مورد نیاز برای این انتقال فرامرزی را واکاوی کردند.
با وجود پیشرفت‌ها، تا راه‌اندازی کامل این مسیر هنوز باید مراحل فنی و ماراتن‌های مالی متعددی طی شود. بر اساس داده‌های وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، پیش‌بینی می‌شود فاز نخست کریدور «خزر-دریای سیاه-اروپا» و خط اتصال «آسیای مرکزی-آذربایجان» از سال ۲۰۳۲ وارد مدار بهره‌برداری شود.
چنانچه تمامی قطعات این پازل به درستی در کنار هم قرار گیرند، شاهراهی بی‌بدیل برای انتقال برق پاک پدیدار خواهد شد و جمهوری آذربایجان پیونددهنده اصلی کرانه‌های خزر و دریای سیاه خواهد بود.