به گزارش افق امروز، به نقل از گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، «شی جینپینگ»، رئیسجمهور چین ۸ ژوئن ۲۰۲۶ برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹ در سفری کمسابقه وارد کره شمالی شد و با «کیم جونگ اون»، رهبر این کشور، دیدار کرد.
این سفر همزمان با شصتوپنجمین سالگرد «پیمان دوستی، همکاری و کمک متقابل» میان چین و کره شمالی انجام شد؛ توافقی که در سال ۱۹۶۱ امضا شد و تنها پیمان دفاع متقابل چین به شمار میرود. این سفر همچنین در مقطعی حساس برای امنیت منطقه شمالشرق آسیا انجام میشود، چرا که پیونگیانگ برنامههای تسلیحاتی خود را شتاب بخشیده، همکاریهایش با مسکو را گسترش داده و بیش از پیش از کره جنوبی فاصله گرفته است.
سفر رئیس جمهور چین به پیونگ یانگ همچنین از الگوی دیپلماتیک سالهای اخیر شی جینپینگ فاصله دارد. از زمان همهگیری کووید-۱۹، رئیسجمهور چین سفرهای خارجی خود را بهطور محسوسی کاهش داده و ترجیح داده است میزبان رهبران خارجی در پکن باشد. از این منظر، سفر به پیونگیانگ بهعنوان نشانهای قوی از تعهد چین به حفظ جایگاه خود بهعنوان مهمترین شریک کره شمالی ارزیابی میشود. روابط دو کشور اغلب با یک ضربالمثل قدیمی چینی توصیف میشود: «به نزدیکی لب و دندان». مائو نخستین فردی بود که این استعاره را در دهه ۱۹۵۰ برای توصیف پیوند نزدیک دو متحد تاریخی به کار برد.
شرایط امنیتی منطقهای شرق آسیا
این سفر در شرایطی انجام شد که نگرانیها درباره تغییرات امنیتی در شرق آسیا رو به افزایش بود. برای نمونه، روابط دو کره در سالهای اخیر بهشدت تیره شده است. کیم جونگ اون در سال ۲۰۲۴ بهطور رسمی هدف دیرینه اتحاد مسالمتآمیز دو کره را کنار گذاشت و کره جنوبی را «دولتی متخاصم» توصیف کرد. از آن زمان تاکنون، کانالهای ارتباطی میان دو طرف در عمل مسدود مانده است. همزمان، همکاریهای امنیتی میان کره جنوبی و ژاپن نیز گسترش یافته است. این دو متحدِ آمریکا تبادل اطلاعات و هماهنگیهای نظامی خود را افزایش دادهاند. گفتوگوهای اخیر درباره احتمال امضای توافق پشتیبانی لجستیکی نظامی میان سئول و توکیو نیز نگرانیهای پکن را تشدید کرده است.
تحلیلگران معتقدند کره شمالی میتواند بهعنوان وزنهای در برابر متحدان آمریکا در شرق آسیا، بهویژه کره جنوبی و ژاپن، برای چین عمل کند. روابط پکن و توکیو از زمان روی کار آمدن «سانائه تاکایچی» در ژاپن رو به تیرگی گذاشته است؛ بهویژه پس از آنکه وی در سال ۲۰۲۵ احتمال مداخله نظامی ژاپن در صورت اقدام چین علیه تایوان را مطرح کرد. همزمان با افزایش جایگاه بینالمللی چین، پکن احتمالاً تلاش میکند پیونگیانگ را بیش از گذشته در مدار دیپلماتیک خود نگاه دارد.
تلاش برای بازتنظیم روابط
در سالهای اخیر روابط پکن و پیونگیانگ تا حدی سرد شده بود. محدودیتهای ناشی از همهگیری کرونا تبادلات دو کشور را کاهش داد و پس از آن نیز کره شمالی به روسیه نزدیکتر شد؛ بهطوری که پیونگیانگ هزاران نیروی نظامی برای حمایت از جنگ روسیه در اوکراین اعزام کرده است. از این رو، سفر کنونی فرصتی برای شی جینپینگ فراهم کرد تا توازن روابط کره شمالی میان مسکو و پکن را بار دیگر تنظیم کند.
این سفر دو روزه فرصتی بود تا رهبر چین چشمانداز این کشور را درباره آینده روابط پکن با همسایه هستهای خود آن هم در شرایط پرتلاطم بینالمللی تشریح کند. شی جینپینگ در دیدار با کیم جونگ اون در پیونگیانگ اعلام کرد که در برابر تغییرات عمیقی که طی یک قرن گذشته بیسابقه بودهاند، دو کشور باید چشمانداز روشنتری را برای آرمان سوسیالیستی خود و همچنین صلح و توسعه منطقهای بگشایند.
شی در سفر به کره شمالی تأکید کرد که چین آماده گسترش همکاریها در حوزههای تجارت، کشاورزی، ساختوساز، علم و فناوری و بهداشت با پیونگیانگ است و پکن آماده است روابط دو کشور را به سطوحی جدید ارتقا دهد. شی اعلام کرد صرفنظر از اینکه وضعیت بینالمللی چگونه تغییر کند، دوستی سنتی میان چین و جمهوری دموکراتیک خلق کره تغییر نخواهد کرد.
تلاش پکن برای مهار نفوذ مسکو بر پیونگ یانگ
در سالهای اخیر روابط چین و کره شمالی تا حدی سرد شده و در مقابل، پیونگیانگ به مسکو نزدیکتر شده است. کیم جونگ اون و ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۲۴ پیمان دفاع متقابل امضا کردند و کره شمالی هزاران نیروی نظامی و حجم قابل توجهی مهمات در اختیار روسیه قرار داد تا از جنگ این کشور در اوکراین حمایت کند. در مقابل، گمان میرود مسکو کمکهای اقتصادی و احتمالاً فناوریهای پیشرفته نظامی در اختیار کره شمالی گذاشته باشد. این همکاری نگرانیهایی را در پکن ایجاد کرده است؛ زیرا چین بهطور سنتی اصلیترین حامی اقتصادی و پشتیبان دیپلماتیک کره شمالی بوده است.
با وجود روابط راهبردی نزدیک میان چین و روسیه، پکن نسبت به از دستدادن نفوذ خود بر همسایه منزویاش حساس است. به نظر میرسد بخشی از هدف سفر شی جینپینگ، اطمینان از این امر است که کره شمالی بیش از حد در مدار نفوذ مسکو قرار نخواهد گرفت. چین میخواهد به کره شمالی یادآور شود که همچنان شریکی غیرقابل جایگزین و بازیگر اصلی در آینده این کشور است.
اگرچه برخی بر این باورند که این نشست تلاشی از سوی شی جینپینگ برای مقابله با نفوذ فزاینده روسیه در کره شمالی است با این حال، نباید نقش مسکو را با پکن همسطح دانست. روابط روسیه و کره شمالی نسبت به روابط چین و کره شمالی متوازنتر است؛ زیرا مسکو برای جنگ اوکراین به کیم نیاز دارد، درست همان اندازهای که کیم به فناوری و مواد غذایی روسیه نیازمند است.
نگرانی درباره توانمندیهای نظامی و هستهای کره شمالی
اگرچه دو کشور همواره بر دوستی و اتحاد خود تأکید میکنند، با این حال برنامه هستهای کره شمالی یکی از مهمترین چالشهای روابط پکن و پیونگیانگ بوده است. چین بارها خواستار خلع سلاح هستهای شبهجزیره کره شده است، با این حال کره شمالی خود را یک «قدرت هستهای غیرقابل بازگشت» معرفی میکند. به نظر میرسد رهبران چین فعالیتهای نظامی اخیر پیونگیانگ را با دقت زیر نظر دارند. کره شمالی در سال جاری چندین آزمایش موشکی انجام داده و همچنان در حال نوسازی زرادخانه نظامی خود است.
اگرچه چین از کره شمالی بهعنوان یک منطقه حائل راهبردی میان خاک خود و نیروهای آمریکایی مستقر در کره جنوبی حمایت میکند، اما همواره ثبات در شبهجزیره کره را بر تشدید تنشهای نظامی ترجیح داده است. مقامهای چینی نگران این موضوع هستند که جسورتر شدن کره شمالی موجب افزایش تنشهای منطقهای و تقویت همکاریهای نظامی میان آمریکا، کره جنوبی و ژاپن شود.
با این حال، چین بهتدریج از سیاست فشار برای خلع سلاح هستهای کره شمالی فاصله گرفته و بیشتر بر تضمین بقای نظام سیاسی این کشور تمرکز کرده است. آنچه بیش از همه توجه ناظران را در صحبتهای شی جلب کرد، غیبت یک عبارت مهم در سخنان رئیسجمهور چین بود. برخلاف هفت سال پیش، رئیسجمهور چین این بار هیچ اشارهای به حمایت پکن از «خلع سلاح هستهای شبهجزیره کره» نکرد. این موضوع میتواند یک دستاورد سیاسی برای کیم جونگ اون تلقی شود. حذف موضوع خلع سلاح هستهای از اظهارات شی جینپینگ ممکن است نشانهای از تغییر محاسبات راهبردی چین باشد؛ تغییری که بازتابدهنده جهانی متفاوت از هفت سال پیش است.
سخن پایانی
سفر شی به پیونگیانگ در زمانی انجام شد که جایگاه بینالمللی چین در حال تقویت است. در سال جاری، رهبران بسیاری از نقاط مختلف جهان به پکن سفر کردهاند. یکی از مهمترین رخدادها، میزبانی شی از رؤسای جمهور آمریکا و روسیه در فاصلهای کوتاه بود؛ امری که کمتر رهبر جهانی قادر به انجام آن است. در همین حال، اقدامهای نظامی دولت ترامپ در ونزوئلا و جنگ پرهزینه آمریکا علیه ایران به پکن فرصت داده است تا خود را بهعنوان قدرتی مسئولیتپذیر و دارای چشماندازی جایگزین برای نظم جهانی معرفی کند.
فراتر از توافقهای انجام شده، سفر شی جینپینگ دارای بار نمادین قابل توجهی لود. این سفر بیانگر عزم چین برای حفظ نفوذ خود بر کره شمالی در دورانی است که ائتلافهای منطقهای در حال تغییر است و رقابتهای ژئوپلیتیکی شدت یافتهاند. همچنین این سفر نشان میدهد پکن نسبت به پیامدهای بلندمدت نزدیکی فزاینده میان پیونگیانگ و مسکو نگران است. در حالی که تنشها در شمالشرق آسیا همچنان رو به افزایش است، سفر کمسابقه شی جینپینگ به پیونگیانگ یادآور این واقعیت است که چین همچنان به آینده شبهجزیره کره علاقهمند است و قصد دارد نقشی تعیینکننده در شکلدهی به چشمانداز امنیتی و سیاسی آن ایفا کند.
در مجموع، سفر شی جینپینگ به پیونگیانگ نشاندهنده تلاش چین برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان مهمترین شریک راهبردی کره شمالی در شرایطی است که رقابت قدرتهای بزرگ در شرق آسیا تشدید شده و نفوذ روسیه در پیونگیانگ نیز رو به افزایش است. برای پکن، حفظ کره شمالی بهعنوان یک دولت حائل باثبات و همسو، همچنان یکی از ارکان اصلی راهبرد منطقهای چین به شمار میرود. سفر شی جینپینگ بار دیگر یادآور این واقعیت است که با وجود تغییرات ژئوپلیتیکی و جابهجایی موازنههای قدرت، روابط چین و کره شمالی همچنان یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین مشارکتهای راهبردی در شرق آسیا به شمار میرود.