به گزارش افق امروز
در آستانه هفته معلم، موضوع آموزش و ارتقای فرهنگ شهروندی بار دیگر در کانون توجه جامعه قرار گرفته است. مطابق آموزههای بزرگان دین، جمله مشهور امیرمؤمنان علی (ع) با مضمون «هر کس یک کلمه به من بیاموزد مرا بنده خود کرده است»، و روایت امام صادق (ع) درباره «زکات علم، نشر آن به دیگران است»، جایگاه والای آموزش و معلمی در فرهنگ ایرانی–اسلامی را یادآوری میکند؛ جایگاهی که هم بر ارزش انتقال دانش و هم بر فروتنی در مسیر یادگیری تأکید دارد.
بر اساس اصول حقوق شهروندی، بهویژه آنچه در منشور حقوق شهروندی آمده است، «حق آموزش و پژوهش» و امکان دسترسی همگانی به دانش، از حقوق بنیادی افراد هر جامعه تلقی میشود. این حق نهتنها بسترساز شکوفایی فردی و اجتماعی است، بلکه نقش مهمی در توسعه اخلاقی، مسئولیتپذیری، احترام به قانون، افزایش تعاملات مسالمتآمیز و تقویت سرمایه فرهنگی جامعه دارد.
به گفته یکی از فعالان فرهنگی و آموزشی، سید یاسین حسینی مشهدی، جامعه مدنی میتواند در تکمیل نقش نهادهای رسمی مؤثر باشد. او که طی سه دهه تلاش، آموزش و آگاهیبخشی را از سطح خانواده و مدرسه تا گروههای اجتماعی، محلهها و فضای مجازی دنبال کرده است، معتقد است که «هر فرد تحصیلکرده میتواند در حوزه تخصصی خود نقشی مشابه یک معلم داشته باشد و دانش خود را مسئولانه با دیگران به اشتراک بگذارد». وی میگوید این مشارکت داوطلبانه میتواند نقشی تعیینکننده در رشد مهارتهای شهروندی، ارتقای فرهنگ قانونمداری و افزایش توانمندی عمومی ایفا کند.
او با اشاره به ماده ۱۰۸ منشور حقوق شهروندی، یادآور میشود که آموزش حق مسلم افراد برای رشد استعدادها، تقویت هویت فرهنگی و کسب مهارتهای زندگی اجتماعی است. بر این اساس، آموزش مسئولانه میتواند زمینهساز شکلگیری جامعهای آگاه، مطالبهگر، قانونمدار و توانمند شود.
با این حال، فعالان این حوزه معتقدند که مسیر فرهنگسازی خالی از چالش نیست. برخی از این افراد از تجربه مواجهه با بیمهریها یا سوءبرداشتها در مسیر فعالیتهای آموزشی و فرهنگی سخن میگویند، اما تأکید دارند که «پایداری در مسیر آموزش و نوعدوستی»، بر اساس وعدههای الهی و ارزشهای انسانی، همواره با برکت و نتیجه همراه است.
در پایان، فعالان حوزه آموزش و فرهنگ شهروندی امیدوارند که با تقویت مشارکت اجتماعی و توسعه مسئولیتپذیری عمومی، جامعه ایرانی بتواند در مسیر توسعه انسانی و اجتماعی گامهای مؤثری بردارد و نقش آموزش را بهعنوان زیربنای تحول فرهنگی بیش از پیش تقویت کند.