به گزارش افق امروز
به نقل از خبرنگار ایرنا سیدجواد حسینی روز چهارشنبه در نشست خبری به مناسبت گرامیداشت روزهای جهانی ناشنوایان و سالمندان افزود: با توجه به شرایط جمعیتی کشور، حدود ۱۸ درصد جمعیت با مسائل و پیامدهای سالمندی درگیر هستند و این موضوع، یکی از پیچیدهترین ابعاد مسئله سالمندی در کشور است، یعنی به ازای هر ۱۰۰ نفر سالمند، ۱۸۰ نفر غیر سالمند درگیر هستند.
حسینی اظهار کرد: مسئله سالمندی فقط به خود سالمندان محدود نمیشود، بلکه بخشی از جمعیت غیرسالمند نیز به دلیل شرایط سالمندان، به شکلهای مختلف درگیر این مسئله میشوند.
وی افزود: نگرانی درباره سلامت و ایمنی سالمندان، از جمله احتمال آسیبدیدگی، زمینخوردن و شکستگی لگن، در کنار افزایش هزینههای زندگی و هزینههای سلامت، بخشی از این درگیریها است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تفاوت نرخ درگیری جمعیت با سالمندی در کشورهای مختلف گفت: در ژاپن که حدود ۲۸ درصد جمعیت آن سالمند هستند، نرخ درگیری جمعیت غیرسالمند با مسائل سالمندی حدود ۱۲ درصد است، در ایران نیز با توجه به جمعیت حدود ۱۳ درصدی سالمندان که نزدیک به ۱۱ میلیون نفر را شامل میشود، نرخ درگیری جمعیت با مسائل سالمندی به حدود ۱۸ درصد میرسد.
حسینی ادامه داد: به این ترتیب، حدود ۱۸ درصد جمعیت فعال کشور به نوعی با مسائل سالمندی درگیر هستند و این مسئله یکی از ابعاد پیچیده سالمندی و از عوامل شکلگیری بحران پیشرو محسوب میشود.
وی با اشاره به چندلایه بودن مسائل سالمندان گفت: یکی از این مسائل، سالمندیِ تنهاست و در حال حاضر حدود ۵۱ هزار زن سالمند تنها در کشور داریم که طرح توانمندسازی آنها در حال پیگیری است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین با اشاره به وضعیت پوششهای حمایتی سالمندان اظهار کرد: حدود ۶۰ درصد سالمندان مستمری دریافت نمیکنند؛ یعنی از هر ۱۰ سالمند، حدود ۶ نفر فاقد مستمری هستند، بنابراین جمعیت قابل توجهی از سالمندان خارج از جمعیت تحت پوشش سازمان بهزیستی، کمیته امداد، سازمان تأمین اجتماعی و صندوقهای بازنشستگی قرار دارند.
حسینی با اشاره به وضعیت اقتصادی سالمندان افزود: نکته قابل توجه این است که پس از عبور از ۷۰ سالگی، وضعیت درآمدی سالمندان در جامعه ایران به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند، میانگین دهک درآمدی سالمندان ۶۰ تا ۷۰ ساله حدود ۵.۷۶ است، در حالی که این رقم برای سالمندان بالای ۷۰ سال به حدود ۴.۵۲ میرسد و نشاندهنده کاهش موقعیت درآمدی در سنین بالاتر است.
وی تأکید کرد: این مجموعه مسائل نشان میدهد که سالمندی در ایران صرفاً یک موضوع جمعیتی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، اقتصادی، حمایتی و خانوادگی متعددی دارد و باید در برنامهریزیهای کشور مورد توجه قرار گیرد.
ایران هنوز از نظر جمعیتشناختی وارد بحران سالمندی نشده است
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه ایران از نظر جمعیتشناختی هنوز با بحران سالمندی مواجه نیست، گفت: با توجه به سرعت بالای رشد جمعیت سالمند، کشور در مسیر ورود به سالمندی شدید قرار دارد و اگر برای این روند برنامهریزی نشود، با یک بحران اجتماعی در حوزه سالمندی مواجه خواهیم شد.
حسینی اظهار کرد: در سازمان بهزیستی و شورای ملی سالمندان به این جمعبندی رسیدهایم که یکی از مهمترین چرخشهای مورد نیاز، تغییر نگاه به مسئله سالمندی و حرکت از رویکردهای فعلی به سمت برنامهریزی برای سالمندی سالم است.
وی افزود: از نظر جمعیتشناختی، جامعهای که بین ۷ تا ۱۴ درصد جمعیت آن را سالمندان تشکیل دهند، در حال ورود به مرحله سالمندی محسوب میشود و در صورت عبور از ۲۷ درصد، وارد مرحله سالمندی شدید خواهد شد، ایران اکنون در مرحله ورود به سالمندی قرار دارد و هنوز از نظر جمعیتشناختی با بحران سالمندی مواجه نیست.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: با این حال، زمانی که از «بحران سالمندی» سخن گفته میشود، به این دلیل است که ایران در شمار پنج کشور جهان قرار دارد که با سرعت بالایی به سمت سالمندی و سالمندی شدید حرکت میکنند.
حسینی با اشاره به تفاوت سرعت رشد جمعیت سالمند و رشد جمعیت عمومی کشور گفت: در حال حاضر رشد عمومی جمعیت کشور حدود ۱.۲۴ درصد است، در حالی که رشد جمعیت سالمند به ۴.۸ درصد میرسد؛ یعنی سرعت رشد جمعیت سالمند بیش از چهار برابر رشد عمومی جمعیت است.
وی تصریح کرد: بر اساس برآوردها، در فاصله سالهای ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ تعداد سالمندان کشور از تعداد جوانان و نوجوانان بیشتر خواهد شد و این موضوع ضرورت برنامهریزی برای مواجهه با پیامدهای اجتماعی سالمندی را دوچندان میکند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر اینکه سالمندی از جنس بحرانهای اجتماعی است، گفت: بحرانهای اجتماعی فرایندی و پروسهای هستند و میتوان با حکمرانی هوشمند و برنامهریزی مناسب، از تبدیل آنها به بحرانهای گستردهتر در حوزههای اقتصادی، سیاسی، امنیتی و اجتماعی جلوگیری کرد.
حسینی افزود: بنابراین باید به جای آنکه از «سالمندی مخاطرهآمیز» یا «سالمندی سخت» سخن بگوییم، بر ضرورت برنامهریزی تأکید کنیم تا سالمندی در کشور به سمت سالمندی سالم و فعال هدایت شود.
۲۶۰ سالمند دارای معلولیت
وی در ادامه به چندلایه بودن مسئله سالمندی در ایران اشاره کرد و گفت: حدود ۲۶۰ هزار نفر از سالمندان کشور دارای معلولیت هستند و به این ترتیب، حدود ۲۲ درصد افراد دارای معلولیت را سالمندان تشکیل میدهند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد: حدود ۷۷ هزار زن سالمند سرپرست خانوار نیز در کشور وجود دارند که بخشی از جمعیت سالمند نیازمند توجه و حمایت هستند.
حسینی با اشاره به تغییرات ساختار خانواده و کاهش حمایتهای خانوادگی از سالمندان گفت: در کنار افزایش تعداد سالمندان، با پدیده سالمندان تنها و سالمندان بیهویت نیز مواجه هستیم و لازم است سیاستهای حمایتی کشور متناسب با این تحولات جمعیتی و اجتماعی بازطراحی شود.
به گفته وی، ۱۱ میلیون نفر در کشور سالمند و ۱۱ میلیون نفر دارای معلولیت هستند، ۹ درصد آنها از بیماری خاص رنج میبرند و ۵۰ درصد از مستمریبگیران سالمند بهزیستی، معلولان شدید و خیلی شدید هستند.
شاخص درآمد سالمندان پس از ۷۰ سالگی ۷۰ درصد کاهش مییابد
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به وضعیت اقتصادی سالمندان در کشور گفت: دادههای ۳۰ استان نشان میدهد میانگین دهک درآمدی سالمندان از میانگین کل جمعیت پایینتر است و پس از ۷۰ سالگی، شاخص درآمد سالمندان ۷۰ درصد و شاخص دارایی آنها ۴۵ درصد کاهش مییابد.
حسینی افزود: در حوزه سالمندی با یک وضعیت چندلایه مواجه هستیم؛ از یک سو درآمد سالمندان کاهش مییابد و از سوی دیگر هزینههای زندگی و هزینههای سلامت آنها افزایش پیدا میکند. بخشی از سالمندان نیز از بیماریهای خاص رنج میبرند و گروهی از سالمندان دارای معلولیت شدید و خیلی شدید هستند که این موضوع ابعاد مسئله سالمندی را پیچیدهتر میکند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به سالمندی گفت: باید از نگاه صرفاً مسئلهمحور عبور کنیم و فرصتهای موجود در سالمندی را نیز مورد توجه قرار دهیم. یکی از اقداماتی که در این زمینه دنبال میکنیم، ایجاد نظام رسمی مراقبت از سالمندان است.
حسینی ادامه داد: در حال حاضر برای مراقبین رسمی سالمندان، سازوکار صدور مجوز مشخصی وجود ندارد و تلاش میکنیم این نظام مجوزدهی ایجاد شود تا مراقبین سالمند برای جمعیت هدف و سایر سالمندان بتوانند به شکل رسمی فعالیت کنند.
وی اشتغال سالمندان و ایجاد مشاغل پیرامون سالمندان را از دیگر ظرفیتهای مهم برشمرد و گفت: سالمندان میتوانند در مشاغل خانگی، محلی، آموزشی و مشاغل سبکتر مشارکت داشته باشند و از این طریق هم به اقتصاد کشور کمک کنند و هم کیفیت زندگی خود را ارتقا دهند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیت اقتصاد سالمندی افزود: در این زمینه «نقشه جامع اقتصاد سالمندی» در ۱۴ حوزه فعالیت با همکاری متخصصان حوزه سالمندی تهیه شده است تا بتوان از ظرفیت سالمندان در چارچوب آنچه «اقتصاد نقرهای» نامیده میشود، استفاده کرد.
حسینی همچنین از توسعه خدمات تخصصی سالمندی خبر داد و گفت: در حوزه روانشناسی سالمندی نیز ۱۰ گونه خدمت طراحی شده و صدور مجوزهای مربوط به ارائه این خدمات آغاز شده است.
وی با اشاره به ایجاد فرصتهای شغلی برای سالمندان اظهار کرد: سال گذشته حدود ۱۳ هزار فرصت شغلی برای سالمندان ایجاد شد و تلاش داریم این ظرفیت را برای گروه سنی بالای ۶۰ تا ۶۵ سال گسترش دهیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین از اجرای برنامههای اجتماعمحور برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان خبر داد و گفت: حدود ۲۷۵۰ مرکز سلام محله راهاندازی شد که در ۴۰۰ مورد از آنها مراکز مهر و گفتوگوی سالمندان فعالیت میکنند.
حسینی افزود: در این مراکز، آموزشهایی درباره تغذیه، ورزش سالمندی، خواب و ارتقای کیفیت زندگی ارائه میشود و این مراکز به محلی برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان تبدیل شدهاند.
وی با بیان اینکه مشکلات روانشناختی از مهمترین مسائل سالمندان است، گفت: اگر بخواهیم در حوزه سلامت سالمندان مداخله کنیم، نخستین اقدام باید کمک به خروج آنها از تنهایی و ایجاد تعاملات گرم اجتماعی باشد تا تعاملات سرد جای خود را به ارتباطات انسانی و اجتماعی مؤثر بدهد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور از توسعه پوشش بیمهای زنان سالمند سرپرست خانوار نیز خبر داد و گفت: زنان سالمند سرپرست خانوار در مناطق روستایی، شهری و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت، تحت پوشش بیمه اجتماعی رایگان قرار میگیرند و امسال حدود ۲ هزار نفر از این زنان وارد چرخه بیمه شدهاند.
حسینی با تأکید بر ضرورت مناسبسازی محیط برای سالمندان و افراد دارای معلولیت اظهار کرد: معلولیت زمانی شکل میگیرد که محیط برای پاسخگویی به نیازهای افراد آماده نباشد. برای مثال، اگر زبان اشاره ایرانی را توسعه ندهیم و مشاوران و خدمات عمومی را به زبان اشاره مجهز نکنیم، ناشنوایی میتواند به معلولیت تبدیل شود.
وی ادامه داد: در مورد سالمندان نیز باید محیطهای شهری و اجتماعی را به گونهای مناسبسازی کنیم که سالمندی به محدودیت و انزوای اجتماعی منجر نشود که دسترسپذیری یکی از مؤلفههای مهم این رویکرد است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور از تدوین لایحه قانونی حمایت از سالمندان خبر داد و گفت: با توجه به خلأهای موجود در قوانین حمایتی، لایحه قانونی حمایت از سالمندان تهیه شده و قرار است در مسیر تصویب قرار گیرد. با نمایندگان مجلس نیز در این زمینه گفتوگوهایی انجام شده است.
حسینی همچنین به اجرای پیمایش ملی سالمندان اشاره کرد و گفت: برای شناخت دقیق وضعیت سالمندان در کشور، پیمایش ملی سالمندان انجام شده و طی کمتر از یک سال، ۲۰ بسته سیاستی برای دستگاههای مختلف تهیه و ارسال شده است.
وی افزود: این بستههای سیاستی حوزههایی مانند آموزش و ارتقای زندگی سالم، مراقبتهای مستمر از سالمندان، اشتغال، تأمین مالی و حمایت از زنان سرپرست خانوار را دربرمیگیرد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در تشریح خدمات این سازمان به سالمندان اظهار کرد: در حوزه تأمین سرپناه مناسب، ۳۷۷۷ مورد در دست اقدام است. همچنین برای حدود ۳۳ هزار سالمند لوازم بهداشتی، برای ۹ هزار سالمند کمکهزینه معیشتی و برای ۱۰۶ هزار سالمند حق پرستاری و مددکاری تأمین شده است.
حسینی ادامه داد: خرید خدمات توانبخشی برای حدود ۱۶ هزار سالمند و تأمین اندامهای مصنوعی برای حدود ۵ هزار سالمند نیز در دستور کار قرار دارد و این خدمات ادامه خواهد داشت.
وی گفت: سازمان بهزیستی در کنار سایر خدمات، از ظرفیت مراکز اورژانس اجتماعی نیز استفاده میکند و ۳۹۱ مرکز اورژانس اجتماعی به صورت شبانهروزی به مردم و از جمله سالمندان خدمات ارائه میدهند.
قانون حمایت از حقوق معلولان زمینه اجرای برنامههای حمایتی را فراهم کرده است
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت گفت: اگرچه همه مواد این قانون تاکنون اجرا نشده است، اما وجود همین قانون ظرفیتهای مهمی برای پیگیری حقوق افراد دارای معلولیت از جمله سهمیه استخدامی، اشتغال و مسکن ایجاد کرده است و به سازمان بهزیستی این امکان را داده است که برای مثال آزمون استخدامی اختصاصی سهدرصدی برگزار کند و موضوع حمایت و تضمین فرصتهای شغلی را پیگیری کند.
وی افزود: قانون همچنین موضوعاتی مانند اشتغال و مسکن افراد دارای معلولیت را مورد توجه قرار داده است؛ بنابراین در تدوین قوانین جدید باید مواد قانونی به گونهای نوشته شوند که قابلیت اجرا و نظارت داشته باشند و ضمانت اجرای آنها نیز به صورت مشخص پیشبینی شود.
تصویب لایحه به رسمیت شناختن زبان اشاره ایرانی
رئیس سازمان بهزیستی کشور از تصویب لایحه به رسمیت شناختن زبان اشاره ایرانی در آینده نزدیک خبر داد و گفت: لایحه زبان اشاره ایرانی در نخستین جلسات هیات دولت به تصویب خواهد رسید.
حسینی همچنین به حمایت از اشتغال افراد دارای معلولیت اشاره کرد و گفت: سال گذشته حدود ۳ هزار فرصت شغلی برای افراد دارای معلولیت با استفاده از تسهیلات و حمایتهای سازمان بهزیستی ایجاد شد.
وی ادامه داد: در مواردی که کارفرما فرد دارای ناشنوایی را استخدام میکند، متناسب با میزان ناشنوایی، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد دستمزد فرد به عنوان حمایت به کارفرما پرداخت میشود. بخش قابل توجهی از افرادی که در طرحهای استخدامی ثبتنام کردهاند نیز افراد دارای ناشنوایی هستند و مشخص شده است که در چه مشاغلی میتوانند به کار گرفته شوند.
اختصاص ۱۵ میلیارد تومان برای مترجمان زبان اشاره
حسینی از اختصاص ردیف بودجهای مستقل برای مترجمان زبان اشاره خبر داد و گفت: برای نخستین بار در قانون بودجه امسال، ردیف اختصاصی برای مترجمان زبان اشاره در نظر گرفته شده و ۱۵ میلیارد تومان به این موضوع اختصاص یافته است.
وی افزود: در سال گذشته حدود ۴۰۰ مترجم زبان اشاره داشتیم و این تعداد در سال جاری به نزدیک ۸۰۰ نفر رسیده است.
۲۴۳ هزار دانشآموز و ۱۹ هزار دانشجو تحت حمایت بهزیستی
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین درباره حمایتهای آموزشی از افراد دارای معلولیت اظهار کرد: ۲۴۳ هزار دانشآموز و ۱۹ هزار دانشجو تحت حمایت سازمان بهزیستی قرار دارند.
حسینی افزود: شهریه دانشجویان تحت پوشش به طور کامل پرداخت میشود و برای دانشآموزان نیز کمکهزینهای در نظر گرفته شده است. همچنین برای دانشآموزان طرحهای ویژهای اجرا میشود و به ازای هر فرد، مشوقهای ماهانه نیز در نظر گرفته شده است.
مناسبسازی محیط، شرط جلوگیری از تبدیل محدودیت به معلولیت
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت مناسبسازی محیط برای افراد دارای معلولیت گفت: معلولیت زمانی معنا پیدا میکند که خانه، کارخانه، اداره یا ساختمان برای پاسخگویی به نیازهای افراد مناسب نباشد. اگر محیط مناسب نباشد، محدودیتهای ناشی از ناشنوایی یا نابینایی به معلولیت تبدیل میشود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: نظام دسترسی و مناسبسازی باید موانع محیطی را برطرف کند تا تفاوتهای فردی افراد به معلولیت تبدیل نشود و جامعه برای حضور همه افراد آماده باشد.
حسینی از توسعه مراکز اقامتی مناسبسازیشده نیز خبر داد و گفت: در این زمینه تفاهمنامهای برای مناسبسازی مراکز گردشگری و اقامتی افراد دارای ناشنوایی و نابینایی امضا شده و تاکنون حدود ۵۰۰ مرکز اقامتی برای مناسبسازی شناسایی و آمادهسازی شدهاند.
توسعه خانههای حمایتی و خدمات توانبخشی در منزل
وی همچنین درباره حمایت از سالمندان و افراد نیازمند مراقبت اظهار کرد: خانههای حمایتی، خانههای کوچکتری هستند که در قالب نظام خانواده از افراد تحت پوشش حمایت میکنند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: ۱۱۳ مرکز خدمات توانبخشی در منزل فعال هستند و خدمات مراقبتی و توانبخشی را به افراد ارائه میکنند. همچنین حق پرستاری نیز حدود ۸۰ درصد افزایش یافته است.
حسینی با اشاره به توسعه مراکز ارائه خدمات سالمندی گفت: تعداد مراکز «مهر» در کشور به ۸۴۰ مرکز رسیده است و توسعه این مراکز برای ارائه خدمات اجتماعی و حمایتی به سالمندان ادامه دارد.