به گزارش افق امروز
مدیریت بحران اعتیاد در ایران از مرحله «واکنشهای گذرا» به مرحله «ساختاربخشی پایدار» وارد شده است. دکتر محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، با اعلام آمارهای خیرهکننده از عملیات گسترده غربالگری و خدمات میدانی، تأکید کرد که دیگر نمیتوان با نگاههای محدود و تکبعدی، با پدیده پیچیده اعتیاد مقابله کرد.
عملیات گسترده در شبکه بهداشت؛ ۱۷ میلیون نفر تحت غربالگری
در حالی که تهدیدهای اعتیاد در حال تغییر شکل هستند، وزارت بهداشت با تکیه بر ظرفیتهای شبکه بهداشت، حصار پیشگیری را گستردهتر کرده است. دکتر شالبافان با اشاره به حجم عظیم اقدامات انجام شده، از غربالگری مصرف مواد، الکل و دخانیات برای بیش از ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در مراکز خدمات جامع سلامت خبر داد.
وی همچنین از حضور فعال ۳ هزار روانشناس در شبکه بهداشت برای شناسایی رفتارهای پرخطر و غربالگری سلامت روان خبر داد که نشاندهنده تمرکز دولت بر «پیشگیری از ریشه» است.
از تیمهای سیار تا مراکز کاهش آسیب؛ رسیدن به گروههای «سختدسترس»
یکی از نقاط قوت استراتژی جدید وزارت بهداشت، حرکت از مراکز درمانی به سمت «میدان» است. شالبافان با تشریح اقدامات عملیاتی اعلام کرد: «ما در حال حاضر با ۷۰ مرکز کاهش آسیب و ۹۳ تیم سیار در سراسر کشور، به دنبال رسیدن به افرادی هستیم که به دلایل مختلف از دسترسی به خدمات محروم ماندهاند.»
آمارها نشان میدهد که تنها در سه ماهه نخست سال جاری، بیش از ۲۱ هزار مصرفکننده پرخطر از خدمات حیاتی نظیر واکسیناسیون، مشاوره و اقدامات پیشگیرانه از عفونتها بهرهمند شدهاند. این یعنی شبکه سلامت، به دنبال مهار پیامدهای جانبی اعتیاد (مانند انتقال بیماریها) همزمان با مدیریت خودِ مصرف است.
سرمایهگذاری روی آینده؛ آموزش ۱۵ میلیون نفر
در بخشی از برنامه وزارت بهداشت، تمرکز ویژهای بر نسلهای آینده معطوف شده است. دکتر شالبافان تأکید کرد که تقویت «سواد سلامت» و «مهارتهای زندگی» در سنین پایین، موثرترین راه برای کاهش نرخ اعتیاد در سالهای آینده است. در همین راستا، برنامههای آموزشی برای حدود ۱۵ میلیون نفر از والدین و نوجوانان ۱۰ تا ۱۴ ساله در جریان است تا از ورود این نسل به چرخه مصرف جلوگیری شود.
تحلیل نهایی: عبور از بنبست ساختاری
اظهارات مدیرکل سلامت اجتماعی وزارت بهداشت در کنگره یزد، نشاندهنده یک تغییر پارادایم (الگوی فکری) در سیاستگذاریهای کشور است. اعتراف به اینکه «نگاه تکبعدی در سالهای گذشته با چالشهای ساختاری مواجه کرده»، نشان میدهد که نظام سلامت به دنبال عبور از مدلهای سنتی و حرکت به سمت مدلی است که در آن «سلامت جسم، سلامت روان، مسائل اجتماعی و اقتصاد خانواده» همزمان مدیریت شوند.
ادغام خدمات «کاهش آسیب» در بدنه اصلی شبکه بهداشت، تضمینکننده این است که این اقدامات، نه به عنوان پروژههای موقت، بلکه به عنوان بخشی از فرهنگ سلامت عمومی در ایران تثبیت شوند.