به گزارش افق امروز
به نقل از گروه جامعه ایرنا خودمراقبتی یعنی استفاده آگاهانه از دانش، مهارت و توان فرد برای حفظ و ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری و کاهش عوارض آن؛ مفهومی که اگرچه ساده به نظر میرسد، اما بنیان نظام سلامت کارآمد را تشکیل میدهد.
بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی توانایی افراد، خانوادهها و جوامع برای ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری، حفظ سلامت و کنار آمدن با بیماری و ناتوانی است، با یا بدون حمایت یک کارگزار سلامت، این تعریف نشان میدهد خودمراقبتی جایگزین خدمات سلامت رسمی نیست، بلکه مکمل آن است و دسترسی به خدمات را گسترش میدهد.
آمارها نیز اهمیت این موضوع را تأیید میکنند؛ بر اساس گزارش وزارت بهداشت، بین ۶۵ تا ۸۵ درصد مراقبتهایی که به حفظ سلامت ما منجر میشود، محصول خودمراقبتی است، یعنی بخش عمده آنچه سلامت ما را تضمین میکند، نه در بیمارستانها و مطبها، بلکه در انتخابهای روزمره ما رخ میدهد.
خودمراقبتی ابعاد گوناگونی دارد؛ مراقبت جسمی، مراقبت روانشناختی، مراقبت عاطفی و مراقبت معنوی، چهار بُعدی هستند که در کنار یکدیگر سلامت همهجانبه انسان را شکل میدهند؛ غفلت از هر یک، تعادل سلامت را برهم میزند.
تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، خواب و استراحت کافی، کاهش استرس و مدیریت هیجانات، از ارکان خودمراقبتی جسمی و روانی هستند اما خودمراقبتی به این موارد محدود نمیشود؛ ارتباط با عزیزان و دوستان، مهربانی با خود، نیایش و شکرگزاری، تعادل کار و زندگی و ارتباط سازنده با دیگران نیز بخشهای مهمی از این مجموعهاند.
بیان سازنده احساسات، امیدواری و کمک به دیگران، از جمله رفتارهایی هستند که نه تنها به سلامت روان خود فرد کمک میکنند، بلکه محیط اطراف را نیز سالمتر میسازند.
محیط کار سالم و روابط حمایتگرانه، خودمراقبتی را تسهیل میکنند.
چکاب منظم و مراجعه بهموقع به پزشک و مراکز بهداشتی، یکی از مهمترین مصادیق خودمراقبتی است. تشخیص زودهنگام بیماریها، بهویژه بیماریهای غیرواگیر، میتواند مسیر درمان را کوتاهتر و هزینههای سلامت را بهمراتب کمتر کند.
مصرف درست داروها، نوشیدن آب کافی، مدیریت وزن و توجه به نشانههای هشداردهنده بدن، از جمله رفتارهای سادهای هستند که در صورت تداوم، اثرات قابل توجهی بر سلامت فرد و جامعه خواهند داشت.
خودمراقبتی نه تنها به فرد، بلکه به نظام سلامت نیز کمک میکند، شواهد نشان میدهد خودمراقبتی میتواند به کاهش مراجعه به پزشک عمومی، کاهش مراجعه به متخصص، کاهش مراجعه به اورژانس و کاهش بستری بیمارستانی منجر شود.
این کاهشها، به معنای صرفهجویی در منابع محدود نظام سلامت و آزادسازی ظرفیت برای بیمارانی است که نیازمند مراقبتهای تخصصیتر هستند؛ خودمراقبتی، نظم سلامت را توانمندتر و منابع آن را کارآمدتر میکند.
نکته مهم آن است که خودمراقبتی با خوددرمانی اشتباه گرفته نشود، خودمراقبتی به معنای جایگزینی درمانهای تخصصی با تصمیمهای شخصی نیست؛ بلکه به معنای انجام اقدامات پیشگیرانه و مراقبتی در چارچوب علمی و در صورت نیاز، دریافت کمک از پزشک و مشاور سلامت است.
در همین راستا، کارشناسان تأکید میکنند که خودمراقبتی تخصصی نیست و در صورت نیاز، فرد باید از پزشک و مشاور سلامت کمک بگیرد. تشخیص و درمان بیماریها همچنان در حیطه مسئولیت متخصصان سلامت است.
هفته ملی خودمراقبتی فرصتی است برای یادآوری این پیام که «از امروز شروع کنیم»؛ با انتخابهای کوچک اما پایدار، میتوان سلامت را به عنوان مهمترین سرمایه زندگی حفظ و ارتقا داد.
سیدرضا طاهری یک پزشکی عمومی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، با تأکید بر اهمیت خودمراقبتی اعضای خانواده در سلامت جسمی، روحی و اجتماعی آنان گفت: پدر و مادر به دلیل نقش های محوری خود در خانواده، از همه ابعاد میتوانند تأمینکننده سلامت خانواده باشند و سلامت آنان اهمیت ویژهای دارد.
وی با اشاره به اینکه برخی افراد به دلیل عدم آگاهی و اولویتگذاری نادرست، زمانی به فکر سلامتی خود میافتند که هزینههای سنگینی را متحمل شدهاند، افزود: خودمراقبتی باید در همه حیطههای جسمانی، روانی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد و اولین گام در این مسیر، آشنایی با تغذیه سالم و پرهیز از عوامل خطر است.
طاهری؛ استرس و افسردگی را از عوامل مهم تأثیرگذار بر سلامت روان دانست و گفت: آموزش و کسب مهارتهای ارتباطی و مقابله با استرس از نیازهای مهم جامعه است و تقویت آموزههای دینی و معنوی نیز میتواند در کنترل استرس مؤثر باشد.
وی با تأکید بر لزوم سبک زندگی سلامتمحور خاطرنشان کرد: اعضای خانواده باید تغذیه سالم و فعالیت بدنی را الگوی خود و خانوادهشان قرار دهند و با آگاهی از بیماریهای غیرواگیر و عوامل خطر آنها، از بروز مشکلات جدیتر پیشگیری کنند.
این متخصص با تأکید بر اهمیت غربالگری و ارزیابی منظم پزشکی گفت: باید ارزیابی پزشک از آزمایشهای پاراکلینیکی و غربالگری بهموقع انجام شود تا افرادی سالم و تندرست در جامعه داشته باشیم و در نهایت جامعهای پویا و سالم شکل بگیرد؛ اینکه افراد گمان می کنند سالم هستند، ملاک درستی نیست بلکه باید آزمایش های دوره ای را جدی بگیرند.
