به گزارش افق امروز
به نقل از خبرنگار فرهنگی ایرنا در رویکردهای جدید تربیتی، کودک میتواند در فرایند یادگیری و تعامل با بزرگسالان نقش فعال داشته باشد. در این نگاه، تقویت «عاملیت کودک» به معنای فراهم کردن فرصت برای تصمیمگیری، اظهارنظر، انتخاب و تجربه مسئولیتهای متناسب با سن اوست. قرار دادن کودک در نقش راهنما یا تصمیمگیرنده، اگر متناسب با سن او انجام شود، میتواند فرصتی برای تجربه مهارتهای جدید باشد و رابطهای تعاملی با بزرگسالان را شکل دهد.
مجموعه کتابهای تصویری «بچه زبلها» که با عنوان انگلیسی «How-To» شناخته میشود، نوشته جین ریگان است؛ مجموعهای که روایتهای خود را بر پایه تغییر نقش میان کودک و بزرگسال بنا کرده است.
نویسنده در این کتاب با یک جابهجایی خلاقانه، رابطه معمول میان کودک و بزرگسال را تغییر میدهد؛ این بار کودک است که برای پدربزرگ، مادربزرگ، معلم و دیگر بزرگسالان خانواده برنامهریزی و آنها را راهنمایی میکند.
ریگان از این ایده ساده، داستانهایی طنزآمیز و در عین حال عاطفی ساخته است؛ داستانهایی که در دل موقعیتهای روزمره، موضوعاتی مانند استقلال کودک، تخیل، رابطه میان نسلها و تجربه زندگی خانوادگی را دنبال میکنند.
نخستین عنوان این مجموعه در سال ۲۰۱۲ با کتاب «چگونه از پدربزرگ مراقبت کنیم؟» منتشر شد. در این کتاب، کودک باید شیوه مراقبت از پدربزرگ را به کار بگیرد؛ او را سرگرم کند، با او بازی کند، به پارک برود، خوراکی بخورد و در نهایت برای خواب آماده شود. این موقعیت در آغاز بیشتر جنبه طنزآمیز دارد اما در ادامه به روایتی درباره رابطه عاطفی میان نوه و پدربزرگ تبدیل میشود؛ رابطهای که در آن بازی و مراقبت، زمینه گفتوگو و همراهی میان دو نسل را فراهم میکند.
در رویکرد جابهجایی نقشها، کودک از جایگاه «کسی که باید آموزش ببیند» خارج شده و در نقش فردی آگاه و تصمیمگیرنده قرار میگیرد. در مقابل، بزرگسال نیز از جایگاه مقتدر همیشگی فاصله گرفته و به شخصیتی تبدیل میشود که میتواند بازی کند، اشتباهاتی داشته باشد و حتی برای انجام بعضی کارها به کمک کودک نیازمند شود، این گونه کودک و بزرگسال در موقعیتی تعاملی قرار گرفته و از یکدیگر میآموزند.
در مجموعه «بچه زبلها»، از تجربههای روزمره برای ساختن داستان استفاده شده است. نویسنده برای خلق موقعیتهای داستانی به دنیایی دور از زندگی کودک نیاز ندارد، پارک رفتن، کتاب خواندن، بازی کردن، آماده شدن برای مدرسه، ماندن در خانه مادربزرگ یا ورود یک نوزاد جدید به خانواده، همگی میتوانند به موضوع یک داستان تبدیل شوند.
نویسنده زاویه نگاه را تغییر میدهد و تجربهای آشنا را از منظر کودک روایت میکند، تجربههایی عادی، این بار شکل تازهای پیدا میکنند، بهانهای برای شکلگیری ارتباط میان دو نسل و تجربهای مشترک میان کودک و بزرگسال است.
در کتاب «چگونه از یک نوزاد جدید استقبال کنی؟» نیز یکی از مهمترین تغییرات زندگی خانوادگی از نگاه کودک روایت میشود. ورود یک نوزاد جدید تنها به معنای تولد یک عضو تازه خانواده نیست؛ برای کودک بزرگتر، این اتفاق میتواند جایگاه او را در خانواده نیز تغییر دهد. کتاب با استفاده از زبان ساده و موقعیتهای داستانی، این تغییر را برای کودک قابل تصور میکند.
در کتاب «چگونه برای مادربزرگ یا پدربزرگ کتاب بخوانی؟» نیز کودک بار دیگر نقش راهنما را بر عهده میگیرد. این بار موضوع، کتابخوانی مشترک میان کودک و بزرگسال است و کودک بزرگتر خانواده را با شیوهها و لذتهای کتاب خواندن همراه میکند.
بخش مهمی از طنز آثار ریگان از مشاهده یک موقعیت غیرعادی در دل روابط کاملاً عادی شکل میگیرد: کودکی که به پدربزرگش دستور میدهد، دانشآموزی که درباره آمادگی معلمش تصمیم میگیرد یا نوهای که برای مادربزرگش برنامه سرگرمی میچیند. بزرگسالان نیز در داستانهای ریگان شخصیتهایی نزدیک و دوستداشتنی هستند. کودک نیز در این میان فرصت پیدا میکند خودش تصمیم بگیرد جهان اطرافش را توضیح دهد؛ تجربهای که میتواند به تقویت حس استقلال و اعتمادبهنفس او کمک کند.
تصویرگری لی وایلداش نیز در شکلگیری فضای طنزآمیز مجموعه نقش مهمی دارد، شخصیتها، حرکات آنها و جزئیاتی که در حاشیه دیده میشود، بخشی از شوخیهای کتاب را شکل میدهد. به این ترتیب، مخاطب تنها از طریق کلمات داستان را دنبال نمیکند و تصویرها نیز بخشی از روایت را بر عهده دارند.
انتشارات قدیانی ترجمه تازهای از مجموعه «بچه زبلها» را به صورت ۹ جلدی در ۲۸۸ صفحه منتشر کرده است که به صورت جداگانه نیز قابل خرید است؛ «چطوری مامان را بزرگ کنم؟»، «چطوری بابا را غافلگیر کنم؟»، «چطوری از مامان بزرگ مراقبت کنم؟»، «چطوری از بابا بزرگ مراقبت کنم؟»، «چطوری برای مامان بزرگ و بابا بزرگ کتاب بخوانم؟»، «چطوری به نینی جدید خوشامد بگویم؟»، «چطوری معلم را آماده کنیم؟»، «چطوری عاشق مامان بزرگ باشم؟»، «چطوری از بزرگ ترها مراقبت کنم؟»، عناوین این مجموعه هستند که توسط واحد ترجمه کتابهای بنفشه به فارسی برگردانده شده است.