به گزارش افق امروز
در نخستین ماه سال ۱۴۰۵، ستاد مردمی دیه استان یزد با اتکا به مشارکت خیرین، گذشت شاکیان و استفاده از ظرفیتهای حمایتی توانست زمینه آزادی ۱۰ زندانی جرائم غیرعمد را فراهم کند. بررسی آمارهای منتشر شده از عملکرد این ستاد نشان میدهد ترکیبی از کمکهای مردمی، اعسار، تسهیلات و گذشت شاکیان نقش کلیدی در کاهش بدهی زندانیان و بازگشت آنان به جامعه داشته است؛ روندی که میتواند به عنوان یک الگوی اجتماعی موفق برای کاهش جمعیت زندانها مورد توجه قرار گیرد.
همافزایی اجتماعی برای آزادی زندانیان؛ بررسی عملکرد فروردینماه ستاد دیه یزد
آمارهای منتشر شده از عملکرد فروردینماه ستاد مردمی دیه استان یزد در سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که این نهاد مردمی توانسته با بهرهگیری از ظرفیتهای مختلف اجتماعی و حقوقی، زمینه آزادی ۱۰ زندانی جرائم غیرعمد را فراهم کند. این زندانیان شامل ۲ بدهکار مالی و ۸ محکوم مهریه بودهاند که با مجموع بدهی بیش از ۷۳ میلیارد ریال مواجه بودند.
در این میان، گذشت شاکیان نقش مهمی در کاهش بار مالی پروندهها داشته است. طبق آمار، بیش از ۲۱ میلیارد ریال از بدهیها از طریق رضایت و گذشت طلبکاران کاهش یافته است؛ رقمی که نشاندهنده نقش مهم فرهنگ گذشت و مصالحه در حل پروندههای مالی و خانوادگی است.
از سوی دیگر، مشارکت مستقیم خیرین و مردم نیز سهم قابل توجهی در این فرآیند داشته است. نقدینگی مردمی بیش از ۲۲ میلیارد ریال را شامل میشود که در کنار کمک ۱۷ میلیارد ریالی ستاد دیه استان، بخشی از بدهی زندانیان را پوشش داده است. همچنین استفاده از تسهیلات مالی و کمکهای موردی تکمیلکننده این چرخه حمایتی بوده است.
این ترکیب چندوجهی از کمکها نشان میدهد که آزادی زندانیان جرائم غیرعمد تنها به یک منبع مالی وابسته نیست، بلکه نتیجه یک شبکه همکاری میان مردم، نهادهای حمایتی، سیستم قضایی و فرهنگ اجتماعی است.
واکاوی و تحلیل عملکرد ستاد دیه یزد :
۱. نقش فرهنگ گذشت در کاهش بدهی زندانیان
یکی از مهمترین شاخصهای قابل توجه در این گزارش، سهم بالای اخذ گذشت شاکیان در فرآیند آزادی زندانیان است. در بسیاری از پروندههای مالی و مهریه، بخش قابل توجهی از بدهی از طریق مصالحه و رضایت طرفین کاهش مییابد. این موضوع نشان میدهد که فرهنگ اجتماعی بخشش در جامعه یزد همچنان جایگاه مهمی دارد.
گذشت طلبکاران علاوه بر کاهش بار مالی پروندهها، موجب تسریع در روند آزادی زندانیان نیز میشود. زمانی که بخشی از بدهی از طریق رضایت شاکی حذف میشود، مسیر استفاده از کمکهای مردمی و تسهیلات نیز کوتاهتر و مؤثرتر خواهد شد.
از منظر اجتماعی نیز این موضوع اهمیت زیادی دارد. زیرا زندانیان جرائم غیرعمد عموماً فاقد سوءنیت کیفری هستند و بازگشت سریعتر آنان به خانواده و جامعه میتواند از بروز آسیبهای اجتماعی گستردهتر جلوگیری کند.
۲. مشارکت مردمی؛ موتور محرک آزادی زندانیان
بررسی آمارها نشان میدهد کمکهای نقدی مردمی بیش از ۲۲ میلیارد ریال بوده است که سهم قابل توجهی در آزادی زندانیان داشته است. این رقم نشان میدهد اعتماد عمومی به فعالیتهای ستاد دیه همچنان در سطح مطلوبی قرار دارد.
حضور خیرین در چنین فرآیندهایی نه تنها یک اقدام انساندوستانه محسوب میشود، بلکه به شکل مستقیم در کاهش آسیبهای اجتماعی نیز نقش دارد. هر زندانی که آزاد میشود، در واقع یک خانواده از بحران اقتصادی و اجتماعی نجات پیدا میکند.
از منظر توسعه اجتماعی نیز این نوع مشارکتها نوعی سرمایه اجتماعی محسوب میشود. هرچه اعتماد مردم به نهادهای خیریه بیشتر باشد، امکان حل مسائل اجتماعی با سرعت و کارآمدی بالاتری فراهم خواهد شد.
۳. کارکرد حمایتی ستاد دیه در نظام عدالت اجتماعی
ستاد مردمی دیه در ایران یکی از مهمترین نهادهای حمایتی در حوزه زندانیان جرائم غیرعمد محسوب میشود. عملکرد فروردینماه این ستاد در استان یزد نشان میدهد که این نهاد توانسته بهعنوان یک حلقه واسط میان خیرین، سیستم قضایی و زندانیان عمل کند.
کمک ۱۷ میلیارد ریالی ستاد دیه استان نشاندهنده نقش فعال این نهاد در تأمین منابع مالی برای آزادی زندانیان است. این حمایتها معمولاً در کنار کمکهای مردمی و رضایت شاکیان تکمیلکننده فرآیند آزادی هستند.
از منظر سیاست اجتماعی، وجود چنین نهادهایی میتواند فشار بر نظام زندانبانی را کاهش دهد و از افزایش جمعیت زندانها جلوگیری کند. در بسیاری از کشورها نیز سازوکارهای مشابهی برای حمایت از زندانیان غیرعمد وجود دارد.
۴. نقش تسهیلات و کمکهای موردی در تکمیل چرخه آزادی
در کنار کمکهای مردمی و گذشت شاکیان، تسهیلات مالی و کمکهای موردی نیز یکی از ابزارهای مهم در آزادی زندانیان به شمار میروند. در این گزارش نیز چند میلیارد ریال از بدهیها از طریق این مسیر تأمین شده است.
تسهیلات بانکی یا حمایتی معمولاً برای پروندههایی استفاده میشود که امکان تسویه کامل بدهی از طریق کمکهای مردمی وجود ندارد. در چنین شرایطی، پرداخت اقساطی بدهی میتواند مسیر آزادی زندانی را هموار کند.
این ابزار مالی در واقع یک راهکار تکمیلی محسوب میشود که باعث میشود هیچ پروندهای صرفاً به دلیل کمبود منابع مالی معطل نماند.
۵. پیامدهای اجتماعی آزادی زندانیان جرائم غیرعمد
آزادی زندانیان جرائم غیرعمد تنها یک اقدام حمایتی نیست؛ بلکه یک سرمایهگذاری اجتماعی محسوب میشود. بسیاری از این افراد سرپرست خانواده هستند و زندانی بودن آنان میتواند مشکلات اقتصادی و اجتماعی گستردهای برای خانوادهها ایجاد کند.
بازگشت این افراد به جامعه باعث کاهش فشار اقتصادی بر خانوادهها و جلوگیری از آسیبهایی مانند فقر، ترک تحصیل فرزندان یا فروپاشی خانواده میشود. بنابراین آزادی زندانیان غیرعمد یک اقدام پیشگیرانه در حوزه آسیبهای اجتماعی نیز به شمار میرود.
از منظر کلان نیز این روند میتواند به کاهش جمعیت کیفری زندانها کمک کند. اگر فرهنگ کمکهای مردمی و گذشت شاکیان تقویت شود، امکان آزادی تعداد بیشتری از زندانیان جرائم غیرعمد در آینده فراهم خواهد شد.