به گزارش افق امروز
به نقل از خبرگزاری صدا و سیما فرشید رضایی، معاون مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماریهای وزارت بهداشت، با اشاره به ابعاد گسترده مقاومت ضدمیکروبی اظهار کرد: این پدیده دیگر صرفاً یک مسئله درمانی نیست، بلکه به تهدیدی جدی برای امنیت سلامت و آینده پزشکی جهان تبدیل شده است. پیامدهای مقاومت میکروبی نیز تنها به دشوار شدن درمان عفونتها محدود نمیشود و میتواند دستاوردهای پزشکی نوین، از جراحیهای پیچیده و پیوند اعضا گرفته تا درمان سرطان و مراقبت از نوزادان نارس را با مخاطره مواجه کند.
وی با اشاره به برگزاری هفته جهانی آگاهیبخشی درباره مقاومت ضدمیکروبی از ۱۸ تا ۲۴ نوامبر گفت: شعار امسال با عنوان «سلامت واحد، اقدام واحد؛ همین امروز برای پیشگیری از مقاومت ضدمیکروبی اقدام کنیم» بر ضرورت همکاری هماهنگ میان بخشهای مختلف و مشارکت همه دستگاههای مرتبط برای مهار این تهدید تأکید دارد.
این متخصص بیماریهای عفونی با تشریح مفهوم «سلامت واحد» (One Health) اظهار کرد: این رویکرد از نظر علمی ریشه در قرن نوزدهم دارد؛ زمانی که دانشمندانی مانند رودولف ویرشو بر ارتباط سلامت انسان و حیوان تأکید کردند. این دیدگاه در ادامه و با پیشرفت پزشکی، میکروبشناسی و دامپزشکی توسعه یافت و مشخص شد سلامت انسان، حیوانات و محیط زیست به یکدیگر وابسته است و نمیتوان آنها را جدا از هم بررسی کرد.
رضایی با اشاره به ابعاد امنیتی این مفهوم افزود: طی دو دهه گذشته، شیوع بیماریهایی مانند ابولا و کووید ۱۹ نشان داد که یک عامل بیماریزا در حیات وحش یا جمعیت حیوانات، در صورت فراهم بودن شرایط انتقال به انسان، میتواند به بحرانی فرامرزی تبدیل شود. از سوی دیگر، سلامت دام و طیور و ایمنی زنجیره غذایی نیز مستقیماً بر امنیت غذایی، تجارت و صادرات کشورها اثر میگذارد.
وی بعد سوم سلامت واحد را موضوع حکمرانی و تقسیم مسئولیتها دانست و تصریح کرد: مسئله اساسی این است که هر دستگاه مسئول چه اقدامی است و در نهایت چه نهادی باید پاسخگو باشد.
همکاری بینبخشی نباید به ابهام در مسئولیتها منجر شود؛ بلکه باید ضمن تعیین یک هدف مشترک، وظایف تخصصی هر دستگاه بهصورت مشخص و قابل ارزیابی تعریف شود.
معاون مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماریهای وزارت بهداشت با بیان اینکه کنترل مقاومت میکروبی نیازمند توجه همزمان به سه عرصه است، گفت: کنترل عفونت در جامعه، مراکز تشخیصی و درمانی و همچنین دامپروری و جمعیت حیوانات، سه محور اصلی مقابله با این پدیده هستند و غفلت از هر یک میتواند اثربخشی اقدامات در سایر بخشها را کاهش دهد.
رضایی پیشگیری از عفونت را یکی از مهمترین راهکارهای کاهش مصرف داروهای ضدمیکروبی دانست و اظهار کرد: آموزش عمومی، واکسیناسیون، تأمین بهداشت آب و غذا، رعایت بهداشت فردی، مدیریت صحیح فاضلاب و پسماند و شناسایی و کنترل بهموقع بیماریهای واگیر باید در اولویت قرار گیرد.
هر اندازه از ابتلا و انتقال عفونت پیشگیری شود، نیاز به مصرف داروهای ضدمیکروبی نیز کاهش خواهد یافت.
وی با تأکید بر نقش مراکز درمانی در مهار عوامل مقاوم افزود: رعایت بهداشت دست، جداسازی مناسب بیماران، مراقبت از تجهیزات و وسایل تهاجمی، پایش عفونتهای بیمارستانی، تقویت آزمایشگاههای تشخیصی و اجرای برنامههای مدیریت مصرف آنتیبیوتیک از الزامات کنترل مقاومت میکروبی در بیمارستانهاست. مراکز درمانی نباید صرفاً محل درمان عفونت باشند، بلکه باید به یکی از مهمترین کانونهای پیشگیری از انتقال میکروبهای مقاوم تبدیل شوند.
این متخصص بیماریهای عفونی همچنین با اشاره به اهمیت مدیریت مصرف داروهای ضدمیکروبی در بخش دام و طیور گفت: مصرف منطقی این داروها، ارتقای بهداشت و امنیت زیستی واحدهای پرورش، واکسیناسیون، پایش عوامل مقاوم و مدیریت اصولی فضولات و پسابهای دامی از جمله اقداماتی است که باید در این حوزه دنبال شود.
رضایی با تأکید بر اینکه رویکرد سلامت واحد نباید به شعار و برگزاری جلسات مشترک محدود بماند، خاطرنشان کرد: مقابله مؤثر با مقاومت میکروبی مستلزم تدوین برنامههای عملیاتی مشخص برای هر عامل بیماریزای مقاوم با اهمیت ملی است. در این برنامهها باید اولویتها، دستگاههای متولی، شرح وظایف، شاخصهای عملکرد، اهداف کمی و سازوکار پاسخگویی بهروشنی تعیین شود.
وی با اشاره به برخی عوامل بیماریزای مقاوم افزود: مقابله با باکتریهای مقاوم به کارباپنم، استافیلوکوک مقاوم به متیسیلین و سل مقاوم به دارو، به برنامههایی متناسب با ویژگیهای هر عامل بیماریزا، مسیر انتقال و گروههای در معرض خطر نیاز دارد و نمیتوان برای همه آنها یک نسخه واحد در نظر گرفت.
معاون مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماریهای وزارت بهداشت در ادامه تأکید کرد: حفاظت از اثربخشی داروهای ضدمیکروبی مسئولیتی مشترک است، اما مشترک بودن مسئولیتها نباید به نامشخص ماندن وظایف دستگاهها منجر شود.
میزان موفقیت برنامههای مقابله با مقاومت میکروبی را نیز نباید با تعداد همایشها و تفاهمنامهها سنجید، بلکه کاهش عفونتهای قابل پیشگیری، محدود شدن انتقال عوامل مقاوم، دسترسی بیماران به درمان مؤثر و پاسخگویی قابل اندازهگیری دستگاههای مسئول باید ملاک ارزیابی قرار گیرد.
رضایی در پایان با تأکید بر ضرورت حفاظت از اثربخشی آنتیبیوتیکها گفت: این داروها سرمایه درمانی نسل امروز و آینده هستند و صیانت از آنها باید از پیشگیری یک عفونت در سطح جامعه آغاز شود و تا بیمارستانها، مراکز دامپروری و محیط زیست ادامه پیدا کند.