به گزارش افق امروز به نقل از خبرنگار سیاسی ایرنا، آیین وداع با پیکر رهبر شهید ایران در حالی برگزار شد که ایرانیان با حضور در این آیین بار دیگر با تداوم مسیر آقای شهید ایران که با خونش «انسجام ملی» و «اقتدار» ایرانیان را مستحکمتر کرد، میثاق بستند؛ بنابراین این وداع نه پایان راه بلکه آغازی دوباره برای پایمردی بر اصول انقلاب اسلامی است. بنابراین این آیین آوردگاهی برای تجلی پایداری «گفتمانی» است که معمار کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره) آن را پیریزی کرد و رهبر شهید انقلاب در طی چند دهه آن گفتمان اصیل را با تکیه بر «سرمایه اجتماعی» نظام، در گذرگاه حوادث حفظ کرد؛ تا جایی که امروز این «سرمایه اجتماعی» به یک بازوی قدرتمند «بازدارنده» برای ایستادگی در برابر دشمنان بدل شده است.
از این منظر آیین وداع، پیامی به ناظران بیرونی است مبنی بر اینکه «گفتمان انقلاب»، علیرغم تغییر چهرهها، همچنان زنده و پویاست. در راستای تحلیل نقش رهبر شهید انقلاب در پایداری این گفتمان و در ایام تشییع پیکر ایشان، در خبرگزاری جمهوری اسلامی برآن شدیم تا با شخصیتهای سیاسی، صاحبان فکر و اندیشه به گفت و گو بنشینیم و به واکاوی میراث فکری آن رهبر شهید بپردازیم. آنچه در ادامه میآید، مشروح گفتوگو با علی مطهری، نائب رییس پیشین مجلس شورای اسلامی است.
ناکامی آمریکا در جنگ اخیر ناشی از مقاومت ملت ایران و نیروهای مسلح بود
ایرنا: برخی تحلیلگران بزرگترین میراث شهید آیت الله خامنهای را شکست هیمنه آمریکا میدانند. دیدگاه شما در این زمینه چیست؟
مطهری: در جنگ اخیر برای دنیا روشن شد که میتوان مقابل آمریکا ایستاد و نباید شرایط به گونهای باشد که با یک تشر آمریکا ملتها عقبنشینی کنند. به هر حال این جنگ پدیده جدید در قرن ما است چرا که تاکنون بعد از جنگ جهانی دوم چنین اتفاقی نیفتاده بود. تا پیش از این آمریکا درباره هر کشوری اراده میکرد، به هدف خود میرسید ولی در مورد ایران ناکام ماند. این موضوع ناشی از مقاومت ملت ایران و نیروهای مسلح ما بود که هر دو در واقع با هدایت رهبر شهید ایجاد شده بود؛ بنابراین رهبر ما نقش مهمی در شکسته شدن هیمنه آمریکا داشتند.
ایرنا: نحوه شهادت رهبر انقلاب در دفتر کار به بسیاری از ادعاها و یاوهگوییهای بیگانگان پاسخ داد و آقای شهید ایران به عنوان نماد و الگوی «ایستادگی» در جهان تبدیل شد. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
مطهری: دشمنان تبلیغ میکردند که ایشان در پناهگاه هستند در حالی که رهبر شهید ما مانند بقیه مردم در محل کارشان حاضر بودند و نپذیرفتند که در جایی پنهان شوند. این حادثه خباثت و خونخواری دشمن را آشکار کرد که عامل مهمی در برانگیخته شدن مردم بود؛ چرا که بعد از شهادت ایشان حماسهای بزرگ در کشور ما ایجاد شد و مردم احساس کردند که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند.
به شهادت رساندن رهبر ما در محل کارشان، خباثت و خونخواری دشمن را آشکار کرد و عامل مهمی در برانگیخته شدن مردم بود.
همچنین پس از شهادت رهبر انقلاب مسئولان تصمیم گرفتند تنگه هرمز را ببندند، هر چند این مساله در ۴۰ سال گذشته نیز مطرح میشد اما هرگز عملیاتی نشده بود اما شهادت رهبر انقلاب معادلات را تغییر داد. اگر ایشان شهید نمیشدند شاید ما این کار را انجام نمیدادیم و ملاحظاتی را نسبت به کشورهای منطقه، اروپا، شرق آسیا و کل دنیا داشتیم ولی وقتی ایشان شهید شدند، دیگر همه گفتند باید این کار انجام شود و آثار بسیار خوبی هم برای کشور داشت
ایرنا: بزرگترین چالشها در دوران رهبری حضرت آیت الله خامنه ای چه بود و چگونه توانستند چالشها و بحرانهای غیرمنتظره را مدیریت کنند؟
مطهری: بزرگترین چالشها، برنامههایی بود که آمریکا و اسرائیل برای برهم زدن نظم ایران طراحی و اجرا میکردند، مثلاً در حوادث سال ۱۴۰۱ برخی جوانها و نوجوانها را فریب دادند و وارد آشوب و بلوا کردند، همچنین حوادث ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ را رقم زدند و خود آمریکا و اسرائیل اعتراف کردند که کار آنها بود و مقدار زیادی سلاح و پول بین برخی مخالفان توزیع کرده بوند؛ حتی گفتند که از اینکه مخالفان از این سلاحها به درستی استفاده نکردند، ناراحت هستند!
رهبر شهید با آرامش، صبر و استقامت، همه طراحیهای دشمن علیه مردم را خنثی کردند
اینها حوادثی بود که از طرف دشمن علیه ملت ما ایجاد شد و دیدیم که ایشان با آرامش، صبر و استقامت همه این طراحیها را خنثی کردند و البته بسیاری از کسانی که در این حوادث شرکت کرده بودند، بعدها ابراز پشیمانی کردند. بعد از جنگ رمضان، با افراد زیادی برخورد کردیم که میگفتند: “ما در آن حوادث در خیابانها حضور داشتیم و آشوب میکردیم اما بعد از حمله آمریکا و اسرائیل به کشور متوجه شدیم که ابزار دست آنها قرار گرفتهایم” حوادث دی در واقع مقدمهای برای حمله آمریکا و اسرائیل به ایران بود اما رهبر شهید آن را با تدبیر و روحیه دادن به مردم به خوبی مدیریت کردند.
حوادث دی مقدمهای برای حمله آمریکا و اسرائیل به ایران بود اما رهبر شهید آن را با تدبیر و روحیه دادن به مردم به خوبی مدیریت کردند.
ایرنا: چه زمانی متوجه خبر شهادت ایشان شدید و چه احساسی داشتید؟
مطهری: شب برای افطار در منزل پسرم دعوت بودم؛ حدود ساعت ۱۰ یا ۱۱ شب بود که متوجه خبر شهادت آیتالله خامنهای شدیم اصلا این حادثه را باور نمیکردیم و گفتیم انشاءالله که صحت ندارد. با این حال خداوند کمک کرد و مردم هم استقامت کردند و البته برخی رهبران اجتماعی و مذهبی نیز به خوبی مردم را هدایت کردند؛ آنها توصیه کردند که اکنون وقت عزاداری نیست بلکه باید حماسه بیافرینیم و این پیشنهاد باعث شد مردمی که در حال جنگ بودند، سستی نکنند و در پاسخ به این پیشنهاد نخبگان جامعه، معجزه کردند. آحاد مردم در پی این تحول از همان روزی که در خیابانها حاضر شدند تا امروز همچنان در صحنه باقی ماندهاند و اگر این حضور نبود، نمیتوان پیشبینی کرد که چه اتفاقی میافتاد.
ایرنا: آشنایی شهید مطهری و رهبر شهید به چه زمانی برمیگردد و روابط آن دو شهید گرانقدر چگونه بود؟
مطهری: دوستی آن دو شهید سابقه زیادی دارد، خود ایشان یک جا میگویند که «من خودم را شاگرد آقای مطهری میدانم.» البته این مطلب را به خود آقای مطهری گفتند، چون وقتی به شهید مطهری گفتند که «شما که شاگرد من نبودید»، شهید خامنهای فرمودند «بله، من شاگرد شما نبودم، ولی سخنرانیهای بیست سال پیش شما، تفکر اسلامی من را ساخته است و خودم را شاگرد شما میدانم»، میدانید که شهید مطهری بیست سال بزرگتر از شهید خامنهای بودند.
هنگامی که شهید خامنهای به تهران میآمدند حتماً به منزل ما میآمدند؛ در آن دوره ایشان جوان بودند، محاسن کاملاً مشکی داشتند و عینک هم به چشم میزدند. به هر حال گاهی در منزل پدر و مادر بودند یا مثلاً موقعی که ما به مشهد میرفتیم آقای خامنهای میآمدند و شهید مطهری را میدیدند و گاهی نیز پدر ما به منزل ایشان میرفت.
در سند ساواک از قول شهید مطهری آمده است: «آقای خامنهای سرمایهای برای آینده اسلام است و الان در مشهد فعالیتهای خوبی دارد».
به رابطه نزدیک آن دو شهید برگوار، در اسناد ساواک نیز اشاره شده است که آقای مرتضی مطهری از بازداشت آقای سیدعلی خامنهای بسیار ناراحت شده و گفته است: «آقای خامنهای سرمایهای برای آینده اسلام است و الان در مشهد فعالیتهای خوبی دارد»، این سند بعدها از میان اسناد ساواک به دست ما رسید. همچنین زمانی که بنا بود اعضای شورای انقلاب تعیین شوند و امام خمینی (ره) شهید مطهری را مامور کرده بودند تا اعضای شورای انقلاب را معرفی کند، امام خمینی (ره) فرموده بودند که چون آقای خامنهای در مشهد هستند و حضورشان در آنجا لازم است، بهتر است در آن شهر باشند اما در نهایت شهید مطهری ایشان را به عنوان یکی از افراد شورای انقلاب معرفی کردند.
وقتی ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ امام خمینی (ره) میخواستند وارد کشور شوند ستاد استقبال از ایشان تشکیل شد و شهید مطهری مسئولیت این ستاد را به عهده گرفتند. ایشان معمولاً وارد کارهای اجرایی نمیشدند ولی اینجا مسئولیت ستاد را پذیرفتند تا مجاهدین خلق وارد ستاد نشوند و خود را به امام (ره) نزدیک نکنند؛ شهید مطهری بسیار خوب مدیریت کردند و آن نفوذ صورت نگرفت.
شهید مطهری فرمودند در ستاد استقبال از امام بیشتر به تقوای آیتالله خامنهای پی بردم
اما شهید مطهری درباره آقای خامنهای، فرمودند: «من در این مدتی که آقای خامنهای در ستاد استقبال از امام بودند به تقوای ایشان بیشتر پی بردم، مسئولیت تبلیغات را به ایشان داده بودیم و برای این که کار خودرا پیش ببرند اصلا به دنبال خودنمایی نبودند.»
ایرنا: مسئله ارتباط ایران و اسلام در اندیشه شهید مطهری و رهبر شهید بسیار برجسته بود، ارزیابی شما از چرایی اهمیت این دو مولفه در اندیشه آن دو شهید جریانساز چیست؟
شاه به دنبال بازگرداندن ایران به دوران پیش از اسلام بود؛ بنابراین «ناسیونالیسم ایرانی» را بسیار تبلیغ میکرد و اسلام را به عنوان امری بیگانه برای ایرانیان معرفی مینمود. شهید مطهری در برابر این سیاست رژیم شاه بسیار محکم ایستادند. کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» ایشان در واقع برای خنثی کردن سیاست ملیگرایی غلط رژیم شاه نوشته شد و دیدیم که چقدر هم مؤثر بود. حتی در خاطرات آقای فردوست آمده است: «ما (به عنوان رژیم شاه) خیلی تلاش کردیم که اسلامزدایی کنیم و ایران را به دوران پیش از اسلام برگردانیم؛ جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی را برگزار کردیم و کارهای بسیار زیادی هم در آموزش و پرورش انجام دادیم تا اسلامزدایی صورت بگیرد؛ ولی آقای مطهری با نوشتن این کتاب (خدمات متقابل اسلام و ایران) تمام رشتههای ما را پنبه کرد.»
در خاطرات فردوست آمده است: «ما خیلی تلاش کردیم که اسلامزدایی کنیم ولی آقای مطهری با نوشتن کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران تمام رشتههای ما را پنبه کرد.
شهید مطهری در آن کتاب به درستی نشان دادند که ایرانیها با طیب خاطر اسلام را پذیرفتند و از آن استقبال کردند. ایشان توضیح دادند که در دوران حکومت ساسانیان بود که مسلمانان به ایران آمدند و دعوت اسلام را مطرح کردند؛ ایرانیها مقاومت چندانی نکردند چرا که آنها به دنبال عدالت بودند و آوازه عدالتخواهی اسلام به گوششان رسیده بود بنابراین مقاومت چندانی در برابر پذیرش اسلام نکردند و گرنه نیروی نظامی آن دوران ایران بسیار بیشتر از نیروی مسلمانان بود.
اسلام ظرف تقریبا دویست سال در کل جغرافیایی ایران پذیرفته شد؛ یعنی مسلمانان اصلاً اسلام را به زور به مردم تحمیل نکردند و میبینیم که آتشکدهها در ایران همچنان هستند. اعراب مسلمان که به ایران آمدند، فرهنگ و دین ایرانیها را خراب نکردند و آنها را آزاد گذاشتند که بر همان دین زرتشتی باقی بمانند. ولی مردم ایران اسلام را پذیرفتند و خدمات بسیار زیادی به آن کردهاند؛ شاید در میان مسلمانان هیچ ملتی به اندازه ملت ایران از جنبههای مختلف به اسلام خدمت نکرده باشد.
این اندیشه در آیتالله خامنهای نیز وجود داشت حتی ایشان در یکی از سخنرانیهای خود توصیه کردند: «کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران نوشته شهید مطهری را بخوانید.» نگاه آیتالله خامنهای به مساله اسلام و ایران دقیقاً همان نگاه شهید مطهری بود و ایشان هیچ دوگانگی برای اسلام و ایران قائل نبودند.
کسانی که میخواهند دوگانگی ایجاد کنند، میگویند ما مذهبی به نام اسلام و ملیتی به نام ایران داریم که بین این دو افتراق وجود دارد در حالی که اساساً یکی از عناصر سازنده ملیت ایران، مذهب یعنی اسلام است بنابراین نمیتوانیم بگوییم که «امر ملی» از «امر مذهبی» جداست؛ امر ملی در بطن خود دربرگیرنده اسلام نیز هست. به هر حال، نگاه این دو بزرگوار به این موضوع بسیار به هم نزدیک و تقریباً یکسان بود.
ایرنا: خاطره مشترکی با رهبر شهید دارید؟
مطهری: در دورانی که مسئولیت «شورای نظارت بر نشر آثار شهید مطهری» را بر عهده داشتم و ایشان رئیسجمهور بودند بعد از افظار خدمتشان رسیدیم، نکتهای گفتند که برای ما بسیار جالب بود، ایشان فرمودند: «در حال فکر کردن به این مساله هستم که بعد از دوره ریاستجمهوری به چه کاری مشغول شوم؛ بسیار دوست دارم کاری شبیه کار شماها انجام دهم؛ یعنی کار فرهنگی و علمی». ایشان در آن زمان شاید خبر نداشتند که بعدا رهبر انقلاب اسلامی خواهند شد، اما این جمله برای ما بسیار جالب و تأملبرانگیز بود.
شهید خامنهای در دوران ریاستجمهوری فرمودند: «بسیار دوست دارم بعد از دوره ریاستجمهوری کار فرهنگی و علمی انجام دهم»
همچنین زمانی که به عنوان «فراکسیون شاهد» در مجلس نهم به خدمت ایشان رسیدیم و من به حالت انتقادی درباره موضوعی صحبت کردم، اما ایشان با روی باز به من پاسخ دادند. این برخورد و سعهصدر ایشان برای ما بسیار جالب و ارزشمند بود.
تشییع باشکوه رهبر شهید یعنی روحیه خونخواهی زنده است
ایرنا: تشییع با شکوه رهبر شهید در تهران، قم، نجف و مشهد چه پیامی برای دشمنان دارد؟
مطهری: این تشییع باشکوه در ایران و عراق پیامی بسیار قوی برای آمریکا و اسرائیل دارد؛ پیامی که میگوید آنها فکر نکنند که با ترور یک فرد دیگر کار تمام میشود؛ مخصوصاً وقتی آن فرد، رهبر ملی و مذهبی یک ملت باشد. همچنین نشان میدهد روحیه انتقام از دشمنان و خونخواهی رهبر و فرماندهان نظامی نه تنها در میان مردم ما در میان مردم زنده است بلکه در میان همه مسلمانان و انسانهایی که همچنان بر فطرت انسانی خود باقی هستند، این حس وجود دارد.
آنها نمیتوانند از این حس انتقام جان سالم به در ببرند و همیشه باید نگران انتقام و قصاص باشند. ضمن اینکه باید دانست که انتقام اصلی همان آزاد کردن قدس شریف است؛ که انشاءالله آنجا انتقام نهایی را خواهیم گرفت و در نهایت این وداع باشکوه جایگاه ایران را در دنیا نشان میدهد. همین که مقامات بسیار زیادی از کشورهای مختلف به ایران آمدهاند، نشانگر محکومیت ترور آیتالله خامنهای و مقامات ما توسط آمریکا و اسرائیل است. آنها با این حضور به آمریکا و اسرائیل اعتراض کردند که شما حق این ترورها را نداشتید و جنایتکار جنگی هستید.